LGBT Yurttaşların Yeni Anayasaya Yönelik Talepleri

1 Nisan 2012

LGBT Yurttaşların Yeni Anayasaya Yönelik TalepleriSPoD Anayasa Çalışma Grubu Raporu

SOSYAL POLİTİKALAR, CİNSİYET KİMLİĞİ VE CİNSEL YÖNELİM ÇALIŞMALARI DERNEĞİ

LGBT Yurttaşların

Yeni Anayasaya Yönelik Talepleri

SPoD Anayasa Çalışma Grubu Raporu

Nisan 2012

Bu yayın AB tarafından fonlanan ?Sivil Toplum Kuruluşları için Teknik Destek Projesi? TACSO’nun desteği ile üretilmiştir. Bu yayının içeriği sadece SPoD Sosyal Politikalar Cinsiyet Kimliği ve Cinsel Yönelim Çalışmaları Derneği sorumluluğundadır ve hiçbir şekilde TACSO ve Avrupa Birliği’nin görüşlerini yansıtmamaktadır.

İçindekiler:

Giriş ..........................................................................................................................3

Sürece Yönelik Talepler ..........................................................................................................................4

Yeni Anayasa’nın İçeriğine Yönelik Talepler .................................................................5

LGBT’lerin Yeni Anayasa’nın İçeriğine Yönelik SOMUT TALEPLERİ....................................................................................................... 10

Ekler:

Yeni Anayasa Yapım Süreci ve İçeriğine Dair Görüşler – SPoD ........................................................................................................................ 13

10. Maddeye Ek: LGBT Realitesi Tanınsın!-Kaos GL ........................................................................................................................ 17

Eşcinsel, Biseksüel ve Trans Bireylerin Hakları Anayasal Güvence Altına Alınmalıdır-Pembe Hayat ............................................................................................................... 20

SPoD Sosyal Politikalar Cinsiyet Kimliği ve Cinsel Yönelim Çalışmaları Derneği’nin Eylül 2011’de kuruluşundan itibaren yürüttüğü çalışmalar içerisinde Yeni Anayasa çalışmaları önemli bir yer tutmaktadır. 2002’den bu yana Anayasa’nın eşitlik maddesine yönelik taleplerde vücut bulan bir kampanya tüm LGBT örgütleri tarafından yürütülmektedir. Ancak tamamıyla yeni bir Anayasa yapımı konusundaki geniş mutabakat; LGBT’lerin Yeni Anayasa yapım süreci ve içeriğine dair daha geniş kapsamlı bir katkı oluşturması yönünde teşvik edici bir etki oluşturmuştur. Bu rapor SPoD olarak gerçekleştirdiğimiz 2 panel ve 5 forumun yanı sıra üyelere ve bağımsız LGBT bireylere yapılan bir anketin sonuçları doğrultusunda hazırlanmıştır. Bunlara ek olarak www.kaosgl.orgsitesinin çağrısı ve sosyal medya aracılığıyla gelen talepler de değerlendirilerek rapora eklenmiştir.

SPoD Yeni Anayasa yapım süreci ve içeriğine dair LGBT’lerin ilgisini genişletmek, talep ve önerilerini TBMM ve kamuoyu ile paylaşmak üzere çeşitli etkinlikler (panel ve forumlar) ve KONDA Araştırma desteği ile üyeleri ve LGBT’lere yönelik bir anket düzenlemiştir. 16 Aralık 2011 tarihinde hazırladığı 14 maddelik bir metni TBMM Anayasa Uzlaşma Komisyonu ve kamuoyu ile paylaşmış; 16 Ocak 2011 tarihinde ise 3 nolu alt komisyon ile görüşerek LGBT’lerin taleplerini yüz yüze iletmiştir. TACSO Türkiye ve LGBT örgütlerinin oluşturduğu Ayrımcılığa Karşı Gökkuşağı Koalisyonu tarafından desteklenen faaliyetler devam etmiş; İstanbul’da iki panel ve iki forum, Ankara, İzmir ve Diyarbakır’da birer forum yapılarak örgütlü ve bağımsız LGBT’lerin görüşleri toplanmaya devam edilmiştir. Panellerde Anayasa çalışması yapan çeşitli inisiyatiflerin temsilcileri (Yeni Anayasa Platformu, Anayasa Kadın Platformu, Ekolojik Anayasa Platformu), siyasi partilerin temsilcileri (Cumhuriyet Halk Partisi, Yeşiller Partisi) ve gazetecilerin LGBT’lerle buluşması sağlanmıştır.

Gerek forumlarda, gerek yazılı olarak gelen görüşlerde 1982 anayasası bir tarafa bırakılarak tamamıyla yeni bir anayasanın yazılması fikrinin LGBT’lerin çok büyük bir kısmı tarafından benimsendiği görülmektedir. KONDA Araştırma’nın desteğiyle yapılan ankette ?Anayasa değişikliği veya Yeni Anayasa konusunda görüşünüz nedir?? sorusuna SPoD üyelerinin %87,1’i ve LGBT’lerin %76,5’i ?Her şeyin baştan yazıldığı, yeni/güncel bir anayasaya ihtiyacımız vardır? cevabını vermiştir. ?Yeni Anayasa’ya gerek yoktur? diyenlerin oranı ise sırasıyla %1,6 ve%2,9 olmuştur.

SPoD’un 16 Aralık 2011 tarihli görüş ve öneri metni ve diğer LGBT örgütleri (Kaos GL, Pembe Hayat) tarafından TBMM ve kamuoyu ile paylaşılan metinleri raporun sonunda bulabilirsiniz.

SPoD sürece desteğinden dolayı Ayrımcılığa Karşı Gökkuşağı Koalisyonu, Hebun LGBT Diyarbakır oluşumu, Kaos GL Derneği, Lambdaistanbul LGBTT Dayanışma Derneği, Morel Eskişehir LGBTT Oluşumu, Pembe Hayat LGBTT Dayanışma Derneği, ODTÜ LGBT Dayanışması, Siyah Pembe Üçgen İzmir LGBTT Derneği, TACSO Türkiye, KONDA Araştırma, Bağlam Yayınları, SODİD, STGM Diyarbakır Ofisi ve İzmir Karakedi Kültür Merkezi ile panel ve forumlarda moderasyon desteği veren Banu Güven, Ezgi Başaran, Mehveş Evin ve Pınar Öğünç’e teşekkür eder.

Sürece Yönelik Talepler

LGBT’ler Yeni Anayasa’nın içeriği kadar yapım sürecinin de demokratik, özgürlükçü, katılımcı ve şeffaflık içerisinde yürütülmesine büyük önem vermektedirler:

· ?…toplumsallaştırmanızı bekliyoruz. Yani kapalı kapılar arkasında konuşulmasın? 24.12.2011 - İstanbul

· ?Türkiye’de yeni bir anayasa yapılıyorsa bunun şekillenmesinde isteyen herkesin bir araya gelip fikir alışverişi yapması lazım? 24.12.2011 - İstanbul

· ?Anayasa tartışmalarında özgür tartışma ortamı çok önemli. Tutuklama ve gözaltıların yaşandığı ortamın ’’normalleşmesi’’ gerekiyor.? 25.02.2012 – Ankara

· "…insanlar görüşlerini özgürce ifade etmekte kendilerini çok da rahat hissetmiyor. TMK ve TCK bağlamındaki kovuşturma ve soruşturmalara tabi tutulma anayasa tartışma sürecine zarar veriyor.’’ 25.02.2012 – Ankara

· ?Nasıl bir anayasa olacak sorusu kadar nasıl yapılacak sorusu da önemli.? 07.04.2012 – Diyarbakır

· ?Bu yeni anayasa bu topraklarda yaşayan tüm insanları kapsayacak mı?? 07.04.2012 – Diyarbakır

· ?Anayasa görüşlerinin nerede, nasıl, ne zaman ve ne şekilde değerlendirileceğini bilmiyoruz. Görüşlerimizin dikkate alındığını bilmek için gerekçeli geri bildirimler almalıyız.? 17.03.2012 – İzmir

Yukarıda örnekleri verilen görüşler, LGBT yurttaşların Yeni Anayasa yapım sürecine katılmak konusunda istekli olduklarını, ancak sürecin şeffaflığının ve demokratik ve özgürlükçü bir iklimin ihtiyacını gözler önüne seriyor. Bu açıdan bakıldığında:

1. Yeni Anayasa yapım süreci toplumun tüm kesimlerini olduğu gibi LGBT’leri de kapsayan, katılımcı bir anlayışla yürütülmelidir. Yeni Anayasa herkesin anayasası olmalıdır.

2. Yeni Anayasa hazırlık sürecine katılımın ve özgürce görüş ifade etmenin önündeki tüm engeller kaldırılmalıdır. Özellikle TCK ve TMK’da düşünce ve ifade hürriyetini kısıtlayıcı maddeler kaldırılmalı ve/veya Yeni Anayasa’ya dair açıklanan görüş ve önerilerin hukuki kovuşturmaya uğramayacağını garanti altına alacak bir düzenleme yapılmalıdır.

3. Yeni Anayasa süreci tamamen şeffaf olmalı, zamanında ve gerekçeli geribildirimlerle ilgi canlı tutulmalıdır


Yeni Anayasa’nın İçeriğine Yönelik Talepler

I) Kanunlar önünde eşitliğe yönelik talepler:

Forumlar ve metinlerde en çok öne çıkan görüş, Anayasa’nın eşitliği düzenleyen maddesine ?cinsel yönelim? ve ?cinsiyet kimliği? ibarelerelerinin eklenmesi talebidir. 2002 yılından bu yana LGBT örgütleri mevcut anayasanın 10. Maddesinde değişiklik yapılarak söz konusu ibarelerin eklenmesini talep etmektedirler. Bu düzenleme talebi; LGBT’lerin özellikle kamu idaresi ve yargı alanlarında görülen ayrımcı ve/veya görmezden gelinmeye ve toplumsal hayatta karşılaşılan ayrımcılık, baskı ve şiddete karşı önemli bir hukuki dayanaktan yoksun olmasından kaynaklanmaktadır.

· ?…rahatça ev tutabilmek, cinsel kimlik nedeniyle işten atılmamak, şiddete maruz kalmamak, onursuzca davranışlarla karşılaşmamak, ’’normal’’ ya da ’’anormal’’ şeklinde tanımlanmamak için gerekli düzenlemeler yapılmalı.? 25.02.2012 – Ankara

· ?Yeni Anayasa LGBT’leri de görmeli. Eşitlik maddesinde ?cinsel yönelim? ve ?cinsiyet kimliği? de yazılmalı? 28.01.2012 – İstanbul

· ?Anayasada ’cinsel yönelim’ ibaresi yer almalı? 25.02.2012 – Ankara

· ?Hakimler Lambdaistanbul’un kapatılması kararındaki gibi hareket edemesin diye eşitlik maddesinde açık açık belirtilmeli? 17.03.2012 – İzmir

· Anayasa’da ?cinsel yönelim? ve ?cinsiyet kimliği? eşitlik maddesine eklenmelidir. 31.03.2012 – İstanbul

· ?Anayasa erkekegemen, cinsiyetçi olmamalı. Cinsiyetler arası eşitlik idealine dayanmalı? 28.01.2012 - İstanbul

Eşitlik maddesine yönelik talep TBMM Anayasa Uzlaşma Komisyonu’na yazılı ve/veya sözlü olarak görüşlerini sunan 3 LGBT örgütünün de ortak talebidir. Yine SPoD tarafından yapılan ankette ?Yargı tüm durumlarda tarafsız kalmalıdır?önermesine sadece üyelerin %1,8’i ve genelin %4,8’inin ?Katılmıyorum? şeklinde cevap vermesi; LGBT’lerin yasalar önünde eşitlik konusunda sorunlar yaşadıklarına işaret etmektedir. Aynı zamanda Anayasa’nın kadın ve erkekleri eşit yurttaşlar olarak kabul edilerek yazılması istenmektedir.

II) Genel Ahlak, Kamu düzeni, Adap gibi ibarelere yönelik talepler

Mevcut Anayasanın çeşitli bölümlerinde geçen ?Genel Ahlak?, ?Kamu düzeni?, ?Adap? gibi ifadeler LGBT’ler gibi yoğun bir baskı, şiddet ve ayrımcılık yaşayan gruplar aleyhine işleyebilmektedir. Çünkü bu kavramlar çoğunlukla önyargılarla yorumlanmakta, özellikle kadınlar ve LGBT’ler aleyhine sıkça kullanılmaktadır. Kaos GL, Pembe Hayat Dernekleri hakkında açılansoruşturmalar, Siyah Pembe üçgen hakkında kapatma isteğiyle açılan dava ve Lambdaistabul hakkındaki kapatma kararında bu tür sınırları belirsiz ve keyfiyete mahal veren ifadeler dayanak olarak kullanılmıştır.

· ?Hakları kısıtlayacak şeyler soyut ve keyfi algılar oluşturabilecek koşullar olmamalı.? 17.03.2012-İzmir

· ?genel ahlak kavramının da yasal metinlerden çıkmasını istiyoruz.? 07.04.2012 - Diyarbakır

· ?Genel ahlak konusunda; devlet memurları kanununda memurun ahlaklı olması gerekir, işten atılabilir maddesi tanımı var.... Ben mahkemede olsam hakim mi karar verecek ahlakıma da memurluğum nasıl olacak?? 07.04.2012 – Diyarbakır

· ?Transseksüellere sokağa çıktığı anda kabahatler kanununa göre para cezaları kesiliyor. Bonus tabloları ortada dolaşıyor. Ahlakı bozuyormuşuz, düzeni bozuyormuşuz.? 28.12.2011 – İstanbul

· ?genel ahlak, kamu ahlakı dendiginde seni ?genel?in ve ?kamu?un parçası olarak tanımlıyor, böyle tanımlanmaması gerekiyor. Hiçbir yere ait olmayabilirim.? 17.03.2012 - İzmir

LGBT bireyler, kişiden kişiye değişebilen ve genellikle önyargılara dayalı olarak ayrımcılığa neden olabilen bu tip muğlak ifadelerin Yeni Anayasa’da yer almamasını istemektedirler. Yine bu talep TBMM Anayasa Uzlaşma Komisyonu’na görüş veren örgütlerin de ortak talebidir.

III) Temel Hak ve Özgürlükler Konusundaki Talepler

LGBT’ler Yeni Anayasa’nın Devlet, Ulus ve Aile’den önce Birey’in hak ve özgürlüklerini koruyan bir anlayışla şekillendirilmesini talep etmektedirler.Uluslararası belgelerin temel alınması, mevcut Anayasa’daki 90. Maddedeki uluslararası sözleşmelere yapılan vurgunun; yeni anayasada da daha güçlü bir şekilde yer alması istenmektedir.

· ?utanç verici ama her şey bir yana yaşam hakkımızı istiyoruz.? 17.03.2012 - İzmir

· ?kim olduğuna bakılmaksızın herkesin sağlık hakkı zorunludur, uluslararası sözleşmelerde de bu zorunlu ama işlemiyor? 07.04.2011-Diyarbakır

· ?Temel insan hakları detaylandırılmalı, ?Ama?larla budanmamalı? 17.03.2012 – İzmir

· ?Yeni Anayasa yapılırken kişilerin haklarına nasıl ulaşacağı da düşünülmeli? 17.03.2012-İzmir

· ?Hiç kimse düşünceleri ya da kimliği dolayısıyla cezalandırılmamalı? 24.12.2011-İstanbul

· ?Siyasetteki katılım LGBT görünürlüğü açısından yok? 07.04.2012-Diyarbakır

· ?Yeni Anayasa’da hak ve özgürlükler uluslararası sözleşmeler taban kabul edilerek yer almalı? 28.01.2012-İstanbul

· ?Türkiye imzaladığı uluslararası sözleşmeleri uygulasın? 25.02.2012-Ankara

· ?Temel Hak ve Özgürlüklerin olağanüstü hallerde bile hakkarın özüne dokunacak ya da bir kesimi hedef alacak şekilde kısıtlanamayacağı açıkça yazılmalı? 28.01.2012-İstanbul

· ?Sosyal haklar aile ya da hane değil, birey temelli olarak yer almalı? 17.03.2012-İzmir

· ?hak ve özgürükler sadece yurttaşları değil, ülkedeki herkesi korumalıdır.? 17.03.2012-İzmir

· ?Vicdani ret hakkı tanınmalı.? 28.01.2012-İstanbul

· ?Temel hak ve özgürlüklerin pazarlığının olmayacağı, referandum gibi azınlıkların aleyhine yöntemler uygulanamayacağı yazsın? 28.01.2012-İstanbul

· ?Sansürsüz internet istiyorum, derneklerin bile sitesi kapatılıyor? 25.02.2012-Ankara

· ?Daha kolay dernek kurmak istiyorum, derneğime dava açılmasın? 31.03.2012-İstanbul

· ?Mesleğimi yapabilmek istiyorum? 28.01.2012 – İstanbul

· ?Seks İşçilerinin de insna oldukları, hakları olduğu kabul edilsin? 25.02.2012-Ankara

Yeni Anayasa’nın Türkiyenin de imzacı olduğu uluslararası sözleşmeleri temel alan bir yaklaşımla, kişi hak ve hürriyetlerini güvence altına alacak normları barındırması istenmektedir. Ayrıca bu hak ve özgürlüklerin kullanımı ve erişilebilirliği için mekanizmaların da oluşturulması istenmektedir. Özellikle Eşcinsel, biseksüel erkekler ve transseksüel bireylerin askerlik muafiyet (çürük) raporu alma süreçlerindeki ayrımcı uygulamalar (aşağılama, hakaret, ilişki anında çekilmiş fotoğraf isteme, anal muayene, ebeveynlere açılmaya zorlama vb.) sıkça dile getirilmekte ve herkes için bir hak olarak vicdani reddin tanınması istenmektedir. Kişinin cinsel yönelim ya da cinsiyet kimliğini açıklanmaya zorlanmasını önleyici tedbir olarak; konut ve haberleşme hürriyetini de içerecek şekilde özel hayatın dokunulmazlığının güvence altına alınması talep edilmektedir. Temel hak ve özgürlüklerin azınlıklar aleyhine kısıtlanması endişesi dolayısıyla; hak ve özgürlüklerin pazarlık ya da referandum konusu yapılamayacağı, çoğunlukçu bir anlayışla değerlendirilemeyeceği dile getirilmektedir. Sosyal hakların ise sadece resmi evlilikler yapamayan LGBT’ler için değil, yalnız yaşayan yurttaşlar ve aile ya da hane üzerinden değil eşit bireyler olarak kabul edilmesi gereken kadınlar açısından da birey temelli olarak düzenlenmesi istenmektedir.Örgütlenme ve ifade hürriyetini güçlendirici yenilikler de yoğun şekilde talep edilmektedir.

IV) Anayasa ve Devletin Yapısına Yönelik Talepler

LGBT bireyler Yeni Anayasa’da devletin demokratik, laik ve sosyal bir hukuk devleti olmasını istemektedirler. Ancak bu tanımlamaların mevcut anayasadaki gibi değil, evrensel değerler göz önünde bulundurularak tanımlanmasını talep etmektedirler.

· ?Devletin herkesin eşit yurttaşlar olarak katılabileceği bir düzeni olmalı? 28.01.2012-İstanbul

· ?sosyal politikaların aile üzerine kurulmasını istemiyorum? 17.03.2012-İzmir

· ?Devlet yoksulları gözetmeli? 25.02.2012-Ankara

· ?Devlet tüm inançlara ve inançsızlığa eşit mesafede olmalı? 28.01.2012-İstanbul

· ?Demokrasi seçimlerden ibaret değildir, anayasa demokratik olmalı? 24.12.2011-istanbul

· ?Diyanet İşleri Başkanlığı kaldırılmalıdır? 25.02.2012 – Ankara

SPoD Üyeleri ve LGBT’lerle yapılan ankette ?Anayasa ideolojilere yer vermemelidir? önermesine sırasıyla % 16,1 ve % 12,1’i ?Katılmıyorum? cevabını vermiştir. ?Anayasa Atatürk İlke ve İnkılapları ile Atatürk Milliyetçiliğine yer vermelidir? önermesine ise ?Katılmıyorum? cevabını verenler sırasıyla %66,1 ve %56,6 olmuştur.

?Anayasa’da Türk, Kürt, Çerkez, Ermeni, Rum, Gürcü vb. hiçbir etnik kimlik vurgusu olmamalıdır? diyenlerin oranı sırasıyla %69,4 ve %73,6 olmakla beraber; ?Anayasa’da Kürt kimliği de Türk kimliği yanında vurgulanmalıdır? diyenler sırasıyla %37,1 ve %45,6 olmaktadır. Anlaşılan o ki LGBT’ler anayasada etnik vurgu olmasını istememekle beraber, Türk kimliğnin vurgulanması durumunda Kürt kimliğinin de vurgulanmasını kabul edilebilir bulmaktadır.

?Anayasa dinsel ve kültürel inançlar arasında ayrım yapmamalıdır? sorusuna ?Katılıyorum? cevabını verenlerin oranı sırasıyla %96,8 ve %96,7 olmuş, LGBT’lerin evrensel anlamda laik bir anayasa konusundaki güçlü talebini göstermektedir. Diyanet İşleri Başkanlığı’nın kaldırılması da talep edilmektedir.

V) Yargı ve Denetleme mekanizmalarına yönelik talepler

LGBT’lerin yargı konusunda genel olarak mahkemelerde yaşanan ayrımcılıklar öne çıkmakta. Özellikle Ayrımcılığın önlenmesi ve Nefret Suçları için özel yasalar talep edilmekte, anayasanın da bu yasaların adil bir şekilde uygulanmasına zemin hazırlaması beklenmekte. Yargının tarafsızlığı ve bağımsızlığı ise ısrarla vurgulanmakta. Ayrıca Anayasal özerk bir kurum olarakBağımsız İnsan Hakları Ulusal Kurulu da talep edilmektedir.

· ?İnsan Hakları Ulusal Kurumu bağımsız olarak ve hak temelli örgütlerin görüşleri dikkate alınarak oluşturulmalı? 31.03.2012-İstanbul

· ?Hakimler davalarımıza bakarken cinsel yöenlim ya da cinsiyet kimliğimize göre davranmasın.? 13.01.2012-İstanbul

· ?HSYK 2007 yılında Bengalore Yargı Etiği İlkelerini onayladı. Hakimler de ona göre davransın? 31.03.2012-İstabul

· ?Hakimler hukuka göre karar versin, ne kimliğimize, ne iktidara göre? 24.12.2012-İstanbul

SPoD üyeleri ve LGBT’lere yapılan ankette ise konu hakkında çok sayıda soru soruldu. Şöyle sıralanabilir:

· ?Meclis, kanunları çıkarırken yargı denetiminden bağımsız olmalıdır? sorusuna katılımcıların sırasıyla %39,4 ve %43,1’i ?Katılıyorum? ya da ?Kısmen Katılıyorum? şeklinde cevap vermiştir.

· ?Cumhurbaşkanlığı/Hükümet/Ordu dahil hiçbir kurum yargı denetimi dışında bırakılmamalıdır? sorusuna ?Katılıyorum? diyenlerin oranı ise %90,3 ve %79,8’dir.

· ?Yargı tüm durumlarda tarafsız kalmalıdır? diyenler sırasıyla %91,9 ve %94,9’dur.

· ?Yargıçlar görevlerini anayasal güvence altında yapmalı, istemedikleri sürece görevden ayrılmamalı ya da emeklilik uygulamasına maruz kalmamalıdır? sorusuna ?Katılıyorum? veya ?Kısmen katılıyorum? diyenler sırasıyla %87,1 ve %70,7’dir.

· ?HSYK kararlarına yargı yolu açılmalıdır? sorusuna sırasıyla %96,8 ve %85,7’lik bir oranda ?Katılıyorum? ya da ?Kısmen Katılıyorum? cevabı verilmiştir.

· ?HSYK yeniden yapılandırılmalı, hakimler ve savcılar için ayrı kurullar oluşturulmalıdır? diyenler ise sırasıyla %85,4 ve %76,8’dir.

· ?HSYK içinde bakan ve müsteşar olmamalı, kurulun tümü seçimle gelmiş üyelerden oluşmalıdır? diyenlerin oranı sırasıyla %91,9 ve %87,2’dir.

· ?Yargıda olağanüstü ve özel mahkemeler, özel yetkili savcılar gibi özel ve istisnai uygulamalar kaldırılmalıdır? sorusuna sırasıyla %85,5 ve %75’i ?Katılıyorum? demiştir.